Nowa książka brytyjskiego historyka i biografa specjalizującego się w problematyce rosyjskiej. Na 11/2006 omawialiśmy: „Potiomkin: Książę książąt”. Niniejsza książka nawiązuje jednak do świetnej „Stalin: dwór czerwonego cara” (17/2004) i opowiada o młodzieńczych latach przyszłego dyktatora i zbrodniarza. Z książki "Stalin. Młode lata despoty" wyłania się zupełnie nowy obraz największego dyktatora XX wieku. Montefiore w lekki, pasjonujący sposób przedstawia młodość późniejszego despoty, zastanawiając się , co tak naprawdę ukształtowało Stalina, jak to się stało, że wrażliwy chłopiec wyrósł na jednego z największych katów ludzkości. Młody Stalin pisał dobre wiersze, pięknie śpiewał i przemawiał, nie rozstawał się z książką. Miał talent aktorski. Kobiety za nim szalały. Okazuje się, że młody Josif Dżugaszwili był zupełnie inny, niż uważali jego wyznawcy i wrogowie. Żeby to odkryć, wystarczyła podróż do Gruzji. Choć Stalin po dojściu do władzy starał się za wszelką cenę zatrzeć ślady swojej niepięknej przeszłości, przetrwało wystarczająco dużo świadectw, by przenikliwy brytyjski historyk zdołał oddzielić kłamstwa i legendy od prawdy. Soso, syn wiecznie pijanego szewca z Gori omal nie został prawosławnym popem. Stracił wiarę po przeczytaniu książki "O pochodzeniu gatunków" Darwina. Ale nawet jako bolszewik młody Dżugaszwili było wiele bardziej umiarkowany i skłonny do kompromisów, niż Lenin. Co sprawiło, że oczytany i wrażliwy chłopak przeistoczył się w paranoika i mordercę zza biurka? Montefiore nie przesądza sprawy, ale podsuwa kilka tropów. Stalina wychowała ulica. Od dziecka przestawał z kryminalistami. Nabyte wówczas bandyckie talenty okazały się bezcenne w politycznej dżungli ZSRR.

Inni bolszewicy nie zdawali sobie sprawy, że "towarzysz Koba" był kaukaskim ojcem chrzestnym, że utrzymywał się z haraczy, porwań i napadów. Polecam tę świetnie napisaną i udokumentowaną biografię.