Balzakiana”, nowa książka Jacka Dehnela (na 8/2007 omawialiśmy „Rynek w Smyrnie”) to świetnie napisany, jeden z najbardziej wiarygodnych portretów obyczajowych Polski w ostatnich latach. Cztery minipowieści, zgodnie z tytułem, odnoszą się do powieściowego cyklu Balzaka „Komedia ludzka” i, podobnie jak u Francuza, są próbą stworzenia szerokiej panoramy konkretnego społeczeństwa. Dehnel portretuje ogólnoludzkie przywary Polaków, wpisując ich historie w pieczołowicie opisane tło historyczno-środowiskowe. Na dodatek, zupełnie jak u Balzaka, bohaterowie jednej opowieści pojawiają się w pozostałych, dzięki czemu „Balzakiana” charakteryzują się niezwykłą spójnością. Jednak balzakowska forma to nie wszystko – są jeszcze cytaty i nawiązania do szeregów innych dzieł, nie tylko literackich. Mamy tu do czynienia z artystyczną bohemą warszawki, artystami konceptualnymi, modnymi prezenterami telewizyjnymi, ale też z przebrzmiałymi legendami festiwalu opolskiego z lat 70. Mamy zblazowaną młodzież z najmodniejszych klubów i sprzedawczynię z dworcowego punktu gastronomicznego. Mamy wreszcie typowych polskich nuworyszy – prezesostwo Poldrobeksu o ambicjach sięgających high life’u, lecz gustach godnych sprzedawcy na wiejskim odpuście. Cała ta menażeria pragnie przejść godnie przez swoje życie, lecz nie daje sobie rady z odwiecznymi pułapkami stawianymi przez ludzki charakter. Nadmierna ambicja, próżność, zaspokojenie miłości własnej, skąpstwo – wszystko to powoduje, że bohaterowie Dehnela grzęzną w rodzinnych podłostkach, w zaskakujących mezaliansach, w układzikach i szwindlach. Dążą do władzy, kariery i pieniędzy na skróty, wszelkimi możliwymi sposobami, po trupach. Konkluzja autora jest pesymistyczna, jednak jest to pesymizm stonowany łagodną ironią i wyrozumiałością dla bohaterów.

Dochodzi do tego ciekawe połączenie współczesnych obserwacji z typową dla Dehnela tradycjonalistyczną formułą – i otrzymaliśmy naprawdę dobrą literaturę. Nie tylko dla miłośników klasycyzmu...